Vị trí địa lý và Địa giới hành chính

Phường Tam Quan được thành lập trên cơ sở nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của hai đơn vị hành chính cấp xã liền kề thuộc thị xã Hoài Nhơn trước đây.

Thông số diện tích và dân số:

• Tổng diện tích tự nhiên: 29,82 km2 (Hợp nhất từ diện tích tự nhiên của phường Tam Quan cũ là 7,22 km2 và xã Hoài Châu cũ là 22,60 km2).
• Tổng quy mô dân số: 24.858 người (Hợp nhất từ quy mô dân số của phường Tam Quan cũ là 14.097 người và xã Hoài Châu cũ là 10.761 người).

Các đơn vị hành chính cùng cấp liền kề:

Địa giới hành chính của Phường Tam Quan tiếp giáp với các đơn vị bao gồm:

• Phường Hoài Nhơn
• Phường Hoài Nhơn Tây
• Phường Hoài Nhơn Bắc
• Xã An Hòa
• Xã An Lão

Cơ sở và lý do sắp xếp đơn vị hành chính

Việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã liền kề thành đơn vị hành chính cấp xã mới đối với Phường Tam Quan nhằm bảo đảm các tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên và quy mô dân số theo quy định.

• Sự tương đồng và gắn bó: Hai đơn vị hành chính tiền thân có vị trí địa lý liền kề, điều kiện tự nhiên tương đồng, đời sống cộng đồng gắn bó chặt chẽ và hoạt động sản xuất kinh tế chủ yếu là nông nghiệp.
• Hạ tầng và công tác quản lý: Việc sắp xếp không chỉ góp phần củng cố hệ thống hành chính cơ sở mà còn tận dụng tối ưu nguồn lực hạ tầng giao thông sẵn có. Quá trình này đảm bảo sự kết nối đồng bộ trong công tác quản lý hành chính, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững và nâng cao chất lượng phục vụ đời sống Nhân dân trên địa bàn sau khi thành lập.

Lịch sử hình thành và Tiến trình phát triển địa danh

Địa bàn Phường Tam Quan nằm trong dòng chảy lịch sử lâu đời của vùng đất Bình Định, trải qua nhiều giai đoạn biến động địa giới và tên gọi hành chính:

Thời kỳ cổ đại và phong kiến

• Thời kỳ tiền sử: Thông qua các đợt khai quật khảo cổ học, các nhà nghiên cứu đã xác định cách đây trên 2000 năm, vùng đất Bình Định ngày nay đã có cư dân văn hóa Sa Huỳnh sinh sống.
• Giai đoạn Nhà nước Chăm-pa: Từ đầu Công nguyên (năm 192), Nhà nước cổ đại Chăm-pa được hình thành trên dải đất miền Trung Việt Nam, kế thừa những thành tựu của nền văn hóa Sa Huỳnh trước đó, đồng thời tiếp thu ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ, Trung Hoa và các nền văn hóa khác trong khu vực. Nhà nước Chăm-pa kết thúc vai trò lịch sử riêng vào nửa cuối thế kỷ XVII sau 16 thế kỷ tồn tại. Trong đó, Bình Định là vùng đất trung tâm của miền Trung Việt Nam với gần 5 thế kỷ giữ vai trò trung tâm của nhà nước Chăm-pa; hệ thống dấu tích văn hóa để lại vô cùng phong phú, đa dạng về loại hình, nhiều về số lượng.
• Tháng 7 năm 1471: Vua Lê lập phủ Hoài Nhơn gồm 3 huyện là Bồng Sơn, Phù Ly và Tuy Viễn; người Việt bắt đầu tiến vào sinh sống. Đến năm 1490 dưới thời Hồng Đức, Phủ Hoài Nhơn có 19 tổng và 100 xã.
• Năm 1570: Nguyễn Hoàng được vua Lê cử trấn nhậm hai xứ Thuận Hóa và Quảng Nam (lúc bấy giờ bao gồm cả phủ Hoài Nhơn).
• Biến động tên gọi thời chúa Nguyễn: Năm 1602, chúa Nguyễn Hoàng đổi phủ Hoài Nhơn thành phủ Quy Nhơn. Năm 1651, dưới thời Nguyễn Phúc Tần, phủ đổi tên thành phủ Quy Ninh. Đến năm 1702, chúa Nguyễn Phúc Khoát lấy lại tên cũ là Quy Nhơn. Năm 1744, chúa Nguyễn Phúc Khoát đặt các đạo làm dinh nhưng giữ nguyên cấp phủ, phủ lỵ dời ra phía Bắc thành Đồ Bàn, đóng tại thôn Châu Thành (nay thuộc xã Nhơn Thành, An Nhơn).
• Mâu thuẫn xã hội và Khởi nghĩa nông dân: Từ thời các chúa Nguyễn, xã hội phân hóa giàu nghèo sâu sắc, đặc biệt mâu thuẫn vào đầu thế kỷ XVII. Trước năm 1771, tiêu biểu có cuộc khởi nghĩa của Chàng Lía nhưng tồn tại không lâu và bị thất bại.
• Thời kỳ Tây Sơn (Từ năm 1773): Cuộc khởi nghĩa của ba anh em nhà Tây Sơn do Nguyễn Nhạc đứng đầu chiếm lĩnh đất Kiên Thành (nay là Kiên Mỹ). Nguyễn Nhạc tự xưng là đệ nhất trại chủ cai quản hai huyện Phù Ly và Bồng Sơn; sau đó nghĩa quân đánh chiếm phủ thành Quy Nhơn. Tháng 3 năm 1776, Nguyễn Nhạc sửa chữa và xây thêm thành Đồ Bàn, đổi tên là thành Hoàng Đế, tự xưng Tây Sơn vương. Đến năm 1793, sau khi vua Quang Trung mất, quân Nguyễn Ánh tấn công thành. Vua Quang Toản cử quân viện binh từ Phú Xuân vào đẩy lùi quân Nguyễn Ánh, chiếm giữ kho tàng, Nguyễn Nhạc phẫn uất hộc máu chết. Từ năm 1793 - 1799, thành Hoàng Đế đổi thành phủ Quy Nhơn dưới vương triều Cảnh Thịnh.

Từ thế kỷ XIX đến năm 1975

• Thời kỳ nhà Nguyễn và Thuộc địa Pháp: Từ năm 1799 - 1802, quân Nguyễn Ánh chiếm đóng phủ Quy Nhơn và đổi làm thành Bình Định. Đến năm 1885, Bình Định là một tỉnh lớn ở Trung Kỳ, bao gồm cả nhiều vùng đất thuộc Gia Lai, Kon Tum ngày nay. Thực dân Pháp sáp nhập Phú Yên vào Bình Định thành tỉnh Bình Phú (năm 1890), tách ra năm 1899. Năm 1907, một nửa đất đai tỉnh Plâycu Đe sau khi bị bãi bỏ được sáp nhập vào tỉnh Bình Định. Năm 1913, Pháp tiếp tục nhập Phú Yên thành tỉnh Bình Phú và tách ra lập lại tỉnh Bình Định vào năm 1921, kéo dài đến năm 1945.
• Giai đoạn 1945 - 1954: Sau Cách mạng tháng Tám, ngày 3/9/1945, UBND cách mạng lâm thời đổi tên tỉnh thành tỉnh Tăng Bạt Hổ nhưng không được Trung ương công nhận nên văn bản chính thống vẫn giữ tên tỉnh Bình Định. Trong 9 năm kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954), Bình Định là tỉnh tự do hoàn toàn, là hậu phương chiến lược trực tiếp của chiến trường khu V, Tây Nguyên, Nam Lào và Đông Bắc Cam-pu-chia, góp phần vào việc buộc Pháp ký Hiệp định Giơ-ne-vơ.
• Giai đoạn 1954 - 1975: Theo Hiệp định Giơ-ne-vơ, đất nước tạm thời chia cắt. Chính quyền Ngô Đình Diệm phân chia hành chính, xếp tỉnh Bình Định thuộc Trung nguyên Trung phần. Quân và dân tỉnh Bình Định kiên cường bám đất, bám dân, đấu tranh giải phóng quê hương vào ngày 31/3/1975.

Từ năm 1975 đến nay

• Giai đoạn 1975 - 1989: Tỉnh Bình Định hợp nhất với tỉnh Quảng Ngãi lấy tên là tỉnh Nghĩa Bình, tiến hành cải tạo, khắc phục hậu quả chiến tranh và xây dựng kinh tế - xã hội.
• Từ năm 1989 đến nay: Tỉnh Bình Định được tái lập trở lại từ tỉnh Nghĩa Bình. Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, nhân dân địa phương ra sức xây dựng quê hương, đổi mới nếp nghĩ trong phát triển kinh tế, hướng tới cuộc sống ấm no, hạnh phúc, dân chủ, công bằng, văn minh.

Tiềm năng kinh tế - xã hội và định hướng phát triển

Dựa trên cơ sở các điều kiện sẵn có, Phường Tam Quan định hướng tập trung triển khai các nhiệm vụ trọng tâm sau:

• Ổn định tổ chức hành chính: Kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý hành chính cơ sở nhằm đảm bảo tính liên thông, hiệu lực và nâng cao năng lực phục vụ nhân dân.
• Phát huy thế mạnh nông nghiệp: Ổn định và tối ưu hóa hoạt động sản xuất nông nghiệp dựa trên các điều kiện tự nhiên tương đồng vốn có của hai đơn vị tiền thân.
• Khai thác hạ tầng giao thông: Tận dụng tối đa hệ thống hạ tầng giao thông hiện hữu để tăng cường tính kết nối giao thương giữa các khu vực nội phường và các đơn vị liền kề.
• Chuyển dịch nếp nghĩ kinh tế: Đẩy mạnh tuyên truyền, khích lệ nhân dân đổi mới tư duy trong hoạt động sản xuất, phát huy truyền thống yêu nước và cách mạng để xây dựng quê hương Phường Tam Quan ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Nguồn: Trang thông tin điện tử Phường Tam Quan