Bánh Bèo

Giới thiệu

Nếu có ai hỏi mình về một món ăn chơi dẫu có đi xa vạn dặm vẫn thèm thuồng nhỏ dãi mỗi khi nhớ về Hoài Nhơn, mình sẽ không ngần ngại mà gọi tên món Bánh bèo. Ở xứ nẫu mình, bánh bèo không phải là món ăn sang trọng, đắt tiền gì cho cam. Nó là thức quà của đồng ruộng, của những buổi chợ chiều, của tiếng rao lách cách bên hiên nhà mỗi độ hè về. Cứ tầm ba bốn giờ chiều, lúc bụng bắt đầu ngót ngót, rủ đứa bạn tấp vô cái quán nhỏ bên đường, kêu một mâm bánh bèo chén nóng hổi, chan nước mắm tỏi ớt lên rồi lùa một hơi, ta nói nó đã đời làm sao đâu!

Là một người con đất Hoài Nhơn, ăn bánh bèo từ cái thời một chén chỉ có vài trăm đồng cho tới tận bây giờ, mình luôn thấy món ăn này có một vị trí cực kỳ đặc biệt. Hôm nay, mình muốn viết một bài review thiệt đầy đặn, chia sẻ chân thực dưới góc nhìn của một người ăn thực tế để mọi người cùng hiểu vì sao cái miếng bánh trắng ngần, nhỏ xíu ấy lại có sức níu chân người ghé chơi đến vậy nha!

1. Nguồn gốc từ hạt gạo nghĩa tình nơi làng quê

Cũng giống như nhiều món bánh dân gian khác của miền Trung, bánh bèo Hoài Nhơn không có một chương sử sách nào ghi chép rõ ràng về ngày ra đời. Từ thời ông bà mình, món bánh này đã hiện diện như một cách để người nông dân biến tấu hạt gạo quanh năm dầm mưa dãi nắng thành một món ăn chơi đỡ lòng.

Người xưa kể lại, vào những ngày mưa lạnh không ra đồng được, nhà sẵn có hũ gạo cũ, các bà các mẹ mới đem ngâm rồi xay nhuyễn, đổ vào mấy cái chén đất nhỏ xíu đem hấp chín để cả nhà cùng ăn cho vui miệng. Cái tên "bánh bèo" nghe cũng giản dị như chính hình dáng của nó: miếng bánh tròn mỏng, ở giữa có một vết lõm sâu xoáy sâu xuống nhìn y chang như chiếc lá bèo non dập dềnh trên mặt nước ao quê. Từ một món ăn bộc phát trong gian bếp nghèo, bánh bèo dần bước ra các chợ quê, lên phố thị và trở thành món ăn sáng, ăn xế kinh điển mà bất kỳ người Hoài Nhơn nào cũng thuộc nằm lòng.

2. Nguyên liệu mộc mạc, mang đậm hương vị xứ nẫu

Để làm nên một mâm bánh bèo ngon đúng chất Hoài Nhơn, tất cả nguyên liệu đều phải là đồ "cây nhà lá vườn", mộc mạc nhưng được chọn lọc rất kỹ càng.

Đầu tiên là phần bột bánh. Người ta phải dùng loại gạo tẻ ngon của vùng đồng bằng sông Lại Giang, thường là gạo cũ để qua mùa thì bánh đổ ra mới có độ dai, không bị dính răng hay nhão nhẹt.

Thứ hai là phần nhân (thịt thoa) trên mặt bánh. Nhân bánh bèo Hoài Nhơn có nét rất riêng, không dùng tôm chấy khô khằn như bánh bèo xứ Huế, mà chuộng loại nhân thoa sền sệt được làm từ thịt heo băm nhỏ, tôm đất tươi băm nhuyễn nấu cùng chút bột năng để tạo độ sánh, thêm chút màu dầu điều cho có màu cam đỏ bắt mắt. Ngoài ra, trên mặt bánh luôn có sự xuất hiện của hẹ xắt nhỏ phi dầu béo ngậy (chứ không dùng hành lá) và những hạt đậu phộng rang giã nhỏ bùi bùi.

Cuối cùng, linh hồn của món ăn chính là chén nước mắm. Nước mắm ăn bánh bèo ở quê mình phải là nước mắm nhĩ nguyên chất từ biển Tam Quan, đem giã chung với thật nhiều tỏi, đường và ớt xiêm xanh cay xé lưỡi, pha thêm xíu nước ấm cho vị chua ngọt, mặn mà vừa vặn.

3. Quy trình chế biến: Sự tỉ mỉ từ khâu xay bột đến đổ bánh

Nhìn chén bánh bèo nhỏ xíu, trắng phau tưởng dễ làm nhưng để đổ được cái bánh có "xoáy" sâu, mặt bánh láng mịn là cả một nghệ thuật đòi hỏi người thợ phải cực kỳ khéo tay và có kinh nghiệm:

• Xay và lóng bột: Gạo sau khi ngâm mềm được đem đi xay nhuyễn với nước. Bí quyết để bánh bèo dai ngon tự nhiên mà không cần dùng hàn phèn là phải "lóng bột". Người ta để hũ bột lắng xuống, gạn bỏ lớp nước trong trên mặt rồi châm nước mới vào, làm vậy vài lần thì bột mới sạch, bánh đổ ra mới trắng trong và không có mùi chua.
• Thao tác đổ bánh: Người làm nhóm một bếp củi thật đượm, đặt nồi hấp lên cho nước sôi sùng sục, hơi bốc lên nghi ngút. Tiếp theo, người ta xếp các chén đất nhỏ vào xửng hấp trước cho chén thật nóng rồi mới khéo léo múc bột đổ vào khoảng 2/3 chén. Đậy nắp vung thật kín, canh lửa thật đều. Nhờ cái hơi nóng bốc lên mạnh và cái chén được làm nóng trước mà khi chín, bột sẽ tự động co lại, tạo thành một cái xoáy tròn sâu hoắm ở giữa bánh.
• Thoa nhân: Bánh chín dọn ra, người bán sẽ dùng một cái cọ nhỏ thoa đều lớp dầu hẹ xanh mướt lên mặt bánh, múc một muỗng nhân tôm thịt sền sệt trét vào giữa xoáy bánh, rồi rắc thêm một ít đậu phộng rang giã nhuyễn lên trên cùng.

4. Hương vị đặc trưng: Sự hòa quyện bùng nổ của dẻo, béo, cay, ngọt

Ăn bánh bèo Hoài Nhơn đúng điệu là người ta không dùng thìa (muỗng) inox đâu, mà phải dùng một thanh tre mỏng vót nhọn một đầu, tiếng quê mình hay gọi là dao tre.

Cầm chén bánh bèo còn ấm nóng trên tay, dùng dao tre khía một đường tròn quanh thành chén, chan một muỗng nước mắm tỏi ớt đầy bọt kẹo kẹo lên trên, rồi xắn một miếng bỏ tọt vào miệng. Chao ôi, cái cảm giác đầu tiên là sự dẻo mịn, mát rượi của bột gạo chín tới, hoàn toàn không bị bở. Tiếp ngay sau đó là vị ngọt đậm đà của nhân tôm thịt xào, cái béo ngậy thơm nồng của dầu hẹ lan tỏa. Rồi cái bùi bùi, giòn sần sật của hạt đậu phộng rang nhai rôm rốp trong miệng.

Tất cả những vị ấy được bao bọc trọn vẹn bởi vị mặn mà, cay nồng đến hít hà của chén nước mắm tỏi ớt xiêm. Cái cay của ớt xiêm xanh quê mình nó không hỗn mà nó kích thích vị giác vô cùng, làm người ta vừa ăn vừa xuýt xoa nhưng tay thì vẫn cứ muốn quẹt dao tre đổ thêm chén thứ hai, thứ ba. Ăn một mâm mười chén vèo một cái là hết sạch lúc nào không hay.

Bánh bèo Hoài Nhơn đối với mình và biết bao người con xứ nẫu không chỉ là một món ăn chơi lúc xế chiều, mà nó là cả một bầu trời thương nhớ. Nó gói gọn cái hương vị mộc mạc của hạt gạo quê, cái mặn mòi của nước mắm biển và cái tình nồng hậu, chân chất của những người mẹ, người dì quanh năm gắn bó với làn khói bếp sực nức mùi bánh chín. Giá của món này thì rẻ rề, mười chén bánh bèo ăn no bụng cũng chỉ tốn mười mấy hai mươi ngàn, vừa vặn với túi tiền của bất kỳ ai.

Nếu có dịp ghé thăm vùng đất xứ dừa Hoài Nhơn, Bình Định vào một buổi chiều tà, bạn nhớ tìm một quán nhỏ ven đường, ngồi bệt trên chiếc ghế đậu, gọi một mâm bánh bèo chén để tự mình trải nghiệm cái vị dẻo thơm, đậm đà đượm tình quê hương này nhé! Chắc chắn món ăn mộc mạc này sẽ khiến bạn say đắm quên cả lối về đấy!

Mẹo nhỏ từ người địa phương:

• Khi ăn bánh bèo chén, bạn nhớ đừng chan nước mắm hết một lượt vào tất cả các chén nha. Hãy ăn tới chén nào chan nước mắm tới chén đó để bánh giữ được độ ấm nóng và không bị thấm nước mắm làm vữa bột, ăn như vậy mới đúng bài và ngon nhất nghen!