Cua Huỳnh Đế
Cua Huỳnh Đế Hoài Nhơn, Bình Định là biểu tượng đỉnh cao của ẩm thực biển miền Trung, một sản vật quý hiếm từng được dùng để tiến vua chúa ngày xưa. Khác biệt với các loại cua ghẹ thông thường, cua Huỳnh Đế sinh sống tại những vùng biển sâu, nước trong vắt và có rạn đá ngầm tại Bình Định. Với sớ thịt trắng muốt, thơm ngọt như thịt gà cùng lớp gạch vàng ươm, béo bùi khó tả, món ăn này là trải nghiệm ẩm thực đẳng cấp và xa xỉ nhất định phải nằm trong danh sách "must-try" của bạn khi ghé thăm thị xã biển Hoài Nhơn.
Giới thiệu
Dân miền Trung mình hay nói vui với nhau: "Chưa ăn cua Huỳnh Đế là chưa biết cái tinh túy nhất của biển khơi". Ở Hoài Nhơn mình, vùng biển Tam Quan từ lâu đã nổi tiếng với những rạn san hô và vùng biển sâu – nơi trú ngụ lý tưởng của loại cua được mệnh danh là vương giả này. Khác với bánh xèo, bún chả cá là món ăn ăn hằng ngày, cua Huỳnh Đế ở quê mình là một thức quà "đắt xắt ra miếng", thường chỉ xuất hiện trong những dịp đặc biệt, khi nhà có khách quý phương xa ghé chơi hoặc vào mùa biển êm (khoảng từ tháng Chạp đến tháng Tư âm lịch hằng năm).
Là một đứa con vùng biển Hoài Nhơn, may mắn được theo chân các chú, các anh đi biển đón những mẻ hải sản tươi rói vừa cập bến, mình đã được thưởng thức món cua này ngay tại bãi biển lúc vừa vớt lên. Hôm nay, mình muốn viết một bài review thiệt lòng và chân thành nhất để kể cho mọi người nghe về nguồn gốc, nét độc đáo và cái hương vị "đệ nhất ngon" của con cua Huỳnh Đế quê mình nha!
1. Nguồn gốc từ món sản vật tiến vua trứ danh trong lịch sử
Cái tên "Huỳnh Đế" (hay còn gọi là Hoàng Đế) của loại cua này hoàn toàn không phải là người ta tự phong cho vui, mà nó gắn liền với một điển tích có thật trong lịch sử. Chuyện kể rằng ngày xưa, khi các vị vua nhà Nguyễn đi kinh lý qua vùng biển miền Trung, người dân địa phương đã đánh bắt được một loại cua có hình thù rất lạ: mai cua vuông tròn màu đỏ hồng, gai góc xù xì, đuôi ngắn, càng ngắn trông giống như một con rùa khổng lồ lai bọ biển.
Khi đem hấp chín dâng lên vua, vua ăn thử thấy thịt cua quá đỗi ngọt ngào, thớ thịt săn chắc trắng ngần, còn gạch cua thì béo bùi thơm phức không loại hải sản nào bì kịp. Vua thích quá nên đã ban lệnh cho các địa phương có loại cua này hằng năm phải đánh bắt để làm sản vật tiến vua. Từ đó, cái tên cua Huỳnh Đế ra đời như một sự khẳng định cho đẳng cấp thượng hạng của món ăn dân dã này. Tại Hoài Nhơn, vùng biển Tam Quan Bắc, Tam Quan Nam với đặc thù nước sâu và trong vắt đã trở thành một trong những cái nôi đánh bắt cua Huỳnh Đế ngon nhất nước mình.
2. Nguyên liệu tươi rói, săn chắc vừa rời lưới cào
Đối với một món ăn thượng hạng như cua Huỳnh Đế, nguyên liệu cấu thành không cần cầu kỳ, vì chính bản thân con cua đã là một "kỳ quan vị giác" rồi:
- Cua Huỳnh Đế Tam Quan sống: Con cua ngon nhất là khi còn bơi tanh tách trong thùng nước biển vừa được tàu câu đem vào bờ. Vỏ cua phải có màu đỏ hồng đều, cầm nặng tay, phần bụng (yếm) dính chặt vào thân chứ không bị mềm rộp. Người địa phương mình chuộng những con cua nặng tầm từ 500 gram đến hơn 1 ký vì tầm này thịt cua đạt độ chín, ngọt và săn chắc nhất.
- Gia vị đi kèm: Vì thịt cua Huỳnh Đế đã quá ngọt và thơm bùi tự nhiên, người Hoài Nhơn không bao giờ xào nấu cầu kỳ với nhiều gia vị công nghiệp. Nguyên liệu đi kèm chỉ đơn giản là vài nhánh sả ta đập dập, một ít lá chanh tươi, và dứt khoát không thể thiếu chén muối ớt xiêm xanh đâm đặc kẹo với chanh đường để chấm kèm.
3. Quy trình chế biến: Giản đơn mộc mạc để tôn vinh vị ngọt nguyên bản
Nhiều người từ nơi khác đến hay nghĩ hải sản đắt tiền thì phải chế biến kiểu sốt me, sốt bơ tỏi hay nấu lẩu hoàng gia. Nhưng dân bản địa xứ nẫu tụi mình thì lắc đầu liền. Các cô chú ngư dân ở Tam Quan luôn bảo: "Cua Huỳnh Đế mà đem bỏ ba cái gia vị đó vô là mất sạch cái vị ngọt của biển khơi". Cách chế biến kinh điển và ngon nhất chính là Hấp sả hoặc Hấp cách thủy:
- Sơ chế cua cẩn thận: Cua sau khi mua về vẫn còn ngọ nguậy, người ta sẽ dùng một chiếc mũi dao nhọn đâm nhẹ vào tim cua (dưới ức) cho cua chết tự nhiên để khi hấp không bị rụng càng, rụng chân. Sau đó, dùng bàn chải nhỏ chà rửa thật sạch đất cát bám trong các kẽ gai trên mai và bụng cua, rửa lại bằng nước sạch và để ráo.
- Công đoạn hấp giữ trọn nước ngọt: Xếp một lớp sả đập dập và vài lá chanh dưới đáy nồi hấp. Đặt cua Huỳnh Đế lên trên, ngửa phần bụng cua lên trời (mẹo này giúp nước ngọt và phần gạch béo bên trong thân cua không bị chảy ra ngoài trong quá trình sôi). Đậy khít nắp vung lại và bật lửa lớn. Chỉ cần hấp cách thủy tầm 20 đến 25 phút, khi mùi thơm sực nức của thịt cua chín quyện với mùi sả bốc lên nghi ngút, toàn thân con cua chuyển sang màu đỏ rực rỡ như mặt trời là cua đã chín tới.
4. Hương vị đặc trưng: Sự bùng nổ của thịt ngọt như sữa và gạch béo như lòng đỏ trứng
Cầm con cua Huỳnh Đế nóng hổi vừa ra lò đặt lên đĩa, cái làn khói mang theo vị mặn mòi của biển cả và mùi thơm ngọt lịm của thịt chín lập tức kích thích mọi tế bào vị giác của bạn. Vỏ cua Huỳnh Đế tuy dày nhưng khá mềm, người ăn chỉ cần dùng một chiếc kéo bén bấm nhẹ dọc theo phần ức và các chân là có thể tách lớp vỏ ra một cách dễ dàng.
Cảm giác đầu tiên khi bạn gỡ lớp vỏ bụng ra là một khối thịt trắng phao, săn chắc hiện ra, đan xen là những mảng gạch cua màu vàng ruộm ngập tràn. Bạn dùng tay gỡ một sớ thịt cua dày dặn, chấm nhẹ vào chén muối ớt xiêm xanh giã nhuyễn rồi đưa vào miệng. Chu choa mạ ơi! Cái thịt cua nó ngọt lịm một cách thanh khiết, thớ thịt dai dai, thơm bùi bùi chứ không hề bị bở rạc hay có vị tanh. Vị ngọt tự nhiên của thịt cua quyện với cái mặn mòi, cay xè nồng nàn của ớt xiêm xanh làm đầu lưỡi bạn tê tê, ngon đến mức nuốt miếng thịt vào trong rồi mà cái vị ngọt hậu vẫn còn đọng lại mãi nơi cổ họng.
Nhưng cái đắt giá nhất của cua Huỳnh Đế lại nằm ở phần gạch nằm dọc sống lưng. Gạch cua Huỳnh Đế không béo ngậy kiểu cứng ngắc như cua gạch đồng, mà nó có cấu trúc dẻo mịn, bùi béo và thơm phức như lòng đỏ trứng gà ta hòa với nước cốt dừa. Gỡ miếng thịt cua quẹt một đường ngập gạch béo rồi ăn, bạn sẽ cảm nhận được sự hòa quyện hoàn hảo giữa vị ngọt lịm và béo bùi, ăn một miếng là chỉ biết gật gù khen ngợi, tay dứt khoát không thể dừng lại được.
Cua Huỳnh Đế Hoài Nhơn không chỉ đơn thuần là một món hải sản cao cấp, đắt giá, mà nó chứa đựng toàn bộ cái tinh túy của lòng biển sâu và công sức, sự dũng cảm của những người ngư dân xứ nẫu quanh năm bám biển khơi xa. Mặc dù giá cả của nó có phần cao hơn so với các loại hải sản khác, nhưng một khi đã nếm thử một lần, bạn sẽ hiểu vì sao món ăn này lại xứng đáng với danh hiệu "vua của các loại cua".
Nếu có dịp ghé thăm vùng đất xứ dừa Hoài Nhơn, Bình Định vào những tháng đầu năm khi mùa biển êm, bạn nhớ dứt khoát phải ghé qua vùng biển Tam Quan, tìm một nhà bè hoặc quán hải sản mộc mạc ven bờ để thưởng thức một con cua Huỳnh Đế hấp nóng hổi nhé! Chắc chắn hương vị thượng hạng độc bản này sẽ khiến chuyến hành trình khám phá xứ nẫu của bạn trở nên trọn vẹn và thương nhớ khôn nguôi!
Mẹo nhỏ từ người địa phương:
- Khi ăn cua Huỳnh Đế, phần nước đọng lại trong mai cua sau khi hấp chính là tinh túy cực kỳ ngọt ngào. Bạn đừng đổ đi uổng lắm nghen! Hãy chừa lại một ít thịt cua xé nhỏ, phần gạch béo và nước cua này đem trộn với một tô cơm nóng, thêm xíu hành ngò và tiêu đen, đảm bảo bạn sẽ có một tô cơm gạch cua béo bùi ngon "nhức nách" luôn đó nghen!
Món Ăn Tương Tự
Khám phá những món ăn ngon và đặc sản nổi tiếng tại Hoài Nhơn, Bình Định từ bánh xèo, bún chả cá, hải sản tươi sống đến các quán ăn địa phương được nhiều người yêu thích.