Luật chơi Cổ nhơn Bình Định

Cứ mỗi bận giao thừa vừa điểm xong, khi mùi hương trầm còn thoang thoảng trong gian nhà, người dân Hoài Nhơn quê mình đã nháo nhác nhỏ to hỏi nhau: "Ủa có câu thai sáng mồng Một chưa bây, đọc lên tao nghe thử coi năm nay ra con gì!". Cái trò Cổ nhơn này ngộ lắm, nghe cái tên "Cổ nhơn" nghĩa là "người xưa", có từ hồi trước năm 1975 lận, biến mất một thời gian rồi vài năm nay bà con gầy dựng lại chơi vui dữ thần vào mấy ngày Tết (từ cuối năm cũ kéo tới mồng 4, mồng 5 hoặc mồng 6 tháng Giêng).

Nhiều bạn ở xa tới chơi hay nhầm tưởng trò này giống chơi xổ số hay bầu cua tôm cá ngoài phố. Nhưng mình xin cam đoan là Luật chơi bài Cổ nhơn Bình Định phức tạp, lắt léo và đầy tính trí tuệ hơn nhiều. Để giúp các bạn hông bị ngơ ngác khi bước vô hội Tết ở Bồng Sơn, mình sẽ review và hướng dẫn chi tiết luật chơi Cổ nhơn bằng kinh nghiệm thực tế của một đứa năm nào cũng đi giải câu thai như mình nha!

1. Nền tảng đầu tiên: Thuộc lòng bảng danh sách 36 "con" chữ

Thay vì các dãy số khô khan trong vé số hay chỉ có 6 con vật như bầu cua, Cổ nhơn sử dụng một hệ thống gồm 36 “con”. Gọi là "con" cho quen miệng chứ thực tế trong luật chơi có một sự xuất hiện vô cùng độc lạ là “hòn đá”. Điều làm nên cái hồn cốt văn chương của trò này là mỗi con đều có một cái tên chữ rất hay và mang ý nghĩa riêng. Bạn dứt khoát phải nhớ mặt, nhớ tên 36 con này thì mới mong luận được đề:

Cá trắng (Chiếm Khôi) | 02. Ốc (Bản Quế) | 03. Ngỗng (Vinh Sanh) | 04. Công (Phùng Xuân) | 05. Trùn (Chí Cao) | 06. Cọp (Khôn Sơn) | 07. Heo (Chánh Thuận) | 08. Thỏ (Nguyệt Bửu) | 09. Trâu (Hớn Vân) | 10. Rồng bay (Giang Từ) | 11. Chó (Phước Tôn) | 12. Ngựa (Quang Minh) | 13. Voi (Hữu Tài) | 14. Mèo (Chỉ Đắc) | 15. Chuột (Tất Khắc) | 16. Ong (Mậu Lâm) | 17. Hạc (Trọng Tiên) | 18. Kỳ lân (Thiên Thân) | 19. Bướm (Cấn Ngọc) | 20. Hòn đá (Trân Châu) | 21. Én (Thượng Chiêu) | 22. Cu - chim cu (Song Đồng) | 23. Khỉ (Tam Hòe) | 24. Ếch (Hiệp Hải) | 25. Quạ (Cửu Quan) | 26. Rồng nằm (Thái Bình) | 27. Rùa (Hỏa Diệm) | 28. Gà (Nhựt Thăng) | 29. Lươn (Địa Lương) | 30. Cá đỏ (Tỉnh Lợi) | 31. Tôm (Trường Thọ) | 32. Rắn (Vạn Kim) | 33. Nhện (Thanh Tiền) | 34. Nai (Nguyên Kiết) | 35. Dê (Nhứt Phẩm) | 36. Yêu - yêu quái (An Sỹ).

Mở rộng thực tế: Nếu bạn đi chơi Cổ nhơn ở thị xã An Nhơn (Bình Định) thì bên đó luật hơi khác chút xíu nha, họ chơi tới 40 "con" lận (thêm 37. Ông Trời, 38. Ông Địa, 39. Thần Tài, 40. Ông Táo) và thời gian chơi kéo dài tới tận mồng 10 tháng Giêng.

2. Luật chơi Cổ nhơn thông qua việc giải "Câu thai"

Mỗi ngày hội, người cầm cái (ban tổ chức) sẽ ra hai đề bài tương ứng với hai buổi sáng và chiều. Đề bài này tụi mình gọi là Câu thai – thường là 4 câu thơ lục bát hoặc song thất lục bát chứa đựng các điển tích, câu chữ lắt léo ẩn giấu tên của một con vật sẽ xổ.

Khi câu thai mới được phát ra, đáp án đúng đã được bỏ sẵn trong một chiếc hộp nhỏ, treo lủng lẳng trên ngọn một cây cột cao như cây nêu dựng ở giữa sân nhà văn hóa hay sân vận động. Buổi sáng đề sẽ xổ vào khoảng 12g30 đến 13g, còn buổi chiều vào khoảng 18g30 đến 19g. Đến giờ G, người đại diện sẽ hạ hộp xuống, mở ra trước bàn dân thiên hạ và giải thích cặn kẽ ý nghĩa bài thơ tại sao lại ra con vật đó.

3. Cách tính toán loại trừ trong luật chơi bài Cổ nhơn

Đây chính là phần cân não nhất của cách chơi bài Cổ nhơn mà ai cũng phải nằm lòng để vừa tăng tỷ lệ trúng vừa bảo đảm có lời mang về:

• Quy tắc con đã xổ: Con vật nào đã được xổ ở buổi trước đó thì dứt khoát không được xổ lại trong buổi kế tiếp liền kề. Nghĩa là bạn đã loại ngay được 1 con khỏi danh sách.
• Quy tắc con Trùn (Ông Tổ): Con trùn (Chí Cao) được xem là Ông Tổ của trò chơi Cổ nhơn. Người cầm cái sẽ không bao giờ xổ con này, trừ khi họ muốn đóng sập hội và dừng trò chơi vĩnh viễn. Vậy là bạn loại thêm được 1 con nữa.
• Số lượng con thực tế: Trừ buổi đầu tiên của năm mới, từ buổi thứ hai trở đi, bảng đề chỉ còn lại 34 con để bạn lựa chọn và tính toán tiền bạc đổ vô.

4. Tỷ lệ ăn chia tiền bạc và các bộ nhóm ngày xưa

Về mặt tiền bạc, luật chơi rất hào phóng: Bạn muốn mua bao nhiêu con, mua bao nhiêu tiền cũng được, hông có giới hạn. Nếu trúng, bạn sẽ nhận được số tiền gấp 25 lần số tiền đã mua (tỷ lệ 1 ăn 25). Người đi bán dạo Cổ nhơn ăn hoa hồng sẽ nhận được 27 lần từ nhà cái, chung cho bạn 25 lần và họ lời được 2 lần. (Bật mí là bên An Nhơn tỷ lệ ăn cao hơn, mua 1 ăn được tới 30 lần lận nghen).

Ngày xưa, trò này mang đậm tính trí tuệ vì người xưa phân chia 36 con thành 9 bộ rất rõ ràng (như Tứ Trạng Nguyên, Ngũ Hổ Tướng, Thất Sinh Lỹ, Nhị Đạo Sỹ...) và mỗi con đều có một con Thối Thân (thế thân) riêng của nó (ví dụ: cá trắng thối thân cho trùn, cọp thối thân cho hạc...). Ngày trước, hễ đề đã xổ một con bất kỳ thì con thối thân của nó cũng bị cấm cửa ở buổi sau. Nhưng thực tế ngày nay, luật đã lỏng hơn nhiều, nhà cái vẫn có quyền xổ con thối thân nên độ lắt léo và tính may rủi đã tăng lên bội phần.

5. Kinh nghiệm thực tế xương máu từ người bản địa

Chơi Cổ nhơn ngày Tết vui thì vui thiệt, nhưng mình thấy dạo này trò chơi dân gian quê mình đang bị biến tướng ăn thua nhiều quá. Thay vì ngày xưa người ta chỉ mua vài ba ngàn cầu may, ngồi nhâm nhi xấp bánh tráng nước dừa Tam Quan rồi luận thơ cho ấm cúng tình làng nghĩa xóm, thì giờ nhiều người lại lao vô sát phạt, kiếm chác tư lợi. Một câu thai giờ lắt léo ẩn chứa nhiều con, khiến nhiều người ham hố đổ tiền mua một lúc mười mấy hai chục con dẫn đến đòn đau trắng tay ngay đầu năm mới, thiệt đúng là "vài con sâu làm rầu nồi canh".

Kinh nghiệm thực tế của mình là: Hãy coi đây là một trò chơi giải trí, đấu trí đầu xuân cho vui vẻ. Chỉ nên bỏ ra chút tiền lẻ mua 1 hoặc 2 con mà mình tâm đắc nhất sau khi luận thơ xong. Trúng thì vui cái bụng, trật thì coi như ủng hộ hội Tết quê hương, hông nên lún sâu nhen mọi người!

Hiểu rõ Luật chơi Cổ nhơn sẽ giúp bạn cảm nhận sâu sắc hơn cái nét đẹp văn hóa độc đáo, riêng biệt và đầy bản sắc của mảnh đất Hoài Nhơn, Bình Định mình mỗi dịp Tết đến Xuân về. Đó hông chỉ là những con chữ may rủi mà là cả một bầu trời văn thơ dân gian được lưu truyền qua bao thế hệ.

Hy vọng qua bài viết review thực tế này, bạn đã dắt túi được Cách chơi bài Cổ nhơn chuẩn chỉnh nhất. Tết này nếu có dịp ghé thăm Bồng Sơn, nhớ dừng chân đứng dưới cây nêu, lắng nghe giải câu thai và thử tài luận chữ xem vận may đầu năm của mình ra sao nhé! Chúc các bạn có những trải nghiệm hội Tết vui hết nấc và gặp nhiều may mắn nha!