Nguồn gốc gỏi lòng cá bò gù

Mấy đứa bạn từ phố mỗi lần về Hoài Nhơn quê mình chơi, được dắt đi ăn đĩa gỏi lòng cá giòn sần sật là đứa nào đứa nấy trầm trồ hỏi liền: "Ủa em, cái món này ăn độc lạ mà dính quá chừng, nguồn gốc từ đâu ra mà nghe cái tên ngộ nghĩnh vậy nè?". Mình nghe xong liền cười khà khà bảo: "Gớm, tụi bây muốn biết nguồn gốc gỏi lòng cá bò gù thì phải ngồi xuống đây, bẻ miếng bánh tráng, nhấp ngụm rượu bành rồi nghe tao kể về ký ức vạn chài của xứ biển quê tao thì mới cảm được cái ngon của nó!".

Thực tế, món gỏi này hông phải tự nhiên sinh ra trong các nhà hàng sang trọng đâu hà. Nó bước ra từ chính những boong tàu lộng gió, từ những giọt mồ hôi mặn mòi của bao thế hệ ngư dân bám biển khơi xa.

Giải mã tên gọi: Tại sao cá ngừ đại dương lại được gọi là "Cá bò gù"?

Trước khi nói về cái gốc gác của món gỏi, để mình giải mã cái tên gọi nghe lạ tai này cho mấy bạn ở xa đỡ thắc mắc nha. Nhiều người cứ hỏi cá bò gù là con cá gì, thiệt ra đó chính là cách gọi tên vô cùng mộc mạc, chân phương của người dân xứ nẫu mình dành cho loài cá ngừ đại dương á.

Sở dĩ bà con ngư dân gọi tụi nó là "cá bò gù" là vì loài cá này có thân hình khổng lồ, chắc nịch và khỏe như con bò đực, lại thêm cái lưng gồ lên nhìn rất đặc trưng khi bơi lội dưới làn nước sâu. Cái tên nghe thì thô kệch vậy thôi chứ thịt thà của tụi nó thì ngọt lịm, được ví như dòng sữa của biển cả, nuôi sống biết bao gia đình vạn chài quê mình.

Nguồn gốc gỏi lòng cá bò gù – Thức quà từ lòng biển sâu của dân vạn chài

Ký ức về những chuyến hải trình săn "vàng đen" đại dương

Ngược dòng thời gian về những năm tháng trước, những chuyến hải trình vươn khơi bám biển của ngư dân Hoài Nhơn, Hoài Nhơn luân phiên kéo dài đằng đẵng cả tháng trời. Việc săn tìm loài cá bò gù – vốn được mệnh danh là "vàng đen" của đại dương – cực kỳ gian nan và vất vả. Giữa trùng khơi bốn bề là sóng vỗ, những đêm thức trắng kéo lưới, câu cá dưới cái lạnh thấu xương đã tôi luyện nên cái chất ăn sóng nói gió của người miền biển.

Món ăn "bén" nhất trên boong tàu của các bạn ghe khi kéo lưới

Cũng chính từ những chuyến đi dài ngày đó mà nguồn gốc gỏi lòng cá ngừ đại dương được hình thành. Ngày xưa trên tàu ghe đi biển làm gì có tủ đông, tủ lạnh xịn như bây giờ để trữ đồ ăn lâu ngày. Khi câu được những con cá bò gù khổng lồ lên boong, phần thịt cá quý giá sẽ được các bạn ghe cẩn thận ướp đá để đem về đất liền bán lấy tiền trang trải cuộc sống.

Còn lại bộ lòng cá (bao gồm bao tử, tim, gan), các bạn ghe thấy bỏ đi thì uổng quá nên mới rủ nhau đem đi làm sạch, luộc sơ qua nước sôi rồi sẵn có mớ rau thơm, xoài xanh mang theo từ đất liền đem ra trộn đại thành món gỏi. Giữa đêm khuya thanh vắng trên boong tàu, mấy anh em bạn ghe quây quần lại bên đĩa gỏi lòng cá bò gù cay xè, giòn sần sật, nhâm nhi tí rượu ấm để giữ nhiệt và xua đi cái mệt mỏi sau một mẻ lưới nặng nề. Món ăn mộc mạc, dân dã đó chính là "thức quà giải sầu" bén ngót cứu đói giữa trùng khơi của dân vạn chài.

Vì sao gỏi lòng cá bò gù xưa kia mộc mạc nay lại trở nên "hiếm có khó tìm"?

Sự khan hiếm: Mỗi con cá khổng lồ chỉ cho một bộ lòng nhỏ bằng nắm tay

Ngày xưa là món ăn có phần "rẻ rúng" trên tàu, vậy mà ngày nay đặc sản gỏi lòng cá bò gù lại trở thành hàng hiếm, có tiền chưa chắc đã mua được liền đâu nghen. Bạn cứ thử tính toán mà xem, một con cá bò gù nặng vài chục ký cho đến cả tạ bạc, nhưng cả cơ thể khổng lồ của nó cũng chỉ cho ra duy nhất một bộ lòng nhỏ bằng nắm tay hà. Để gom đủ một đĩa gỏi lòng cá đầy đặn phục vụ thực khách, người bán phải lùng sục, gom góp từ rất nhiều tàu cá vừa cập bến.

Từ món ăn chống đói giữa trùng khơi đến "món nhậu quý tộc" trên đất liền

Chính vì sự khan hiếm đó, cộng thêm cái hương vị quá đỗi đặc sắc mà món ăn chống đói trên tàu năm nào đã lột xác thành "món nhậu quý tộc" trên đất liền. Ai về Bình Định mà được người bản địa thiết đãi đĩa gỏi lòng cá ngừ đại dương thì phải biết là mình được trân quý lắm đó, vì đây là món mồi thượng hạng, giòn dai sướng miệng mà dân sành ăn luôn săn đón dữ thần mỗi bận tàu về.

Sự tinh tế trong cách giữ gìn hương vị nguyên bản của món gỏi xưa

Dù ngày nay món gỏi đã bước vào các quán ăn, nhà hàng sang trọng hơn, nhưng người dân Hoài Nhơn quê mình vẫn luôn biết cách giữ gìn cái hương vị mộc mạc, nguyên bản thuở ban đầu của dân vạn chài.

Lòng cá (nhất là phần bao tử) sau khi lấy ra từ cá tươi rói phải được làm sạch bách nhớt bằng muối hạt và chanh, khử tanh bằng rượu gừng rồi luộc vừa chín tới để giữ độ giòn sần sật. Khi trộn gỏi, người ta giữ nguyên sự tinh tế khi kết hợp với xoài xanh bào sợi chua thanh, rau răm, húng quế vườn nhà và nước cốt tỏi ớt xiêm xanh cay nồng. Cắn một miếng, cái vị mặn mòi của biển quyện vào cái cay xè của ớt tạo nên một hương vị nguyên bản, hông hề bị pha tạp, ăn một miếng là thấy cả bầu trời biển cả hiện ra liền hà.

Thưởng thức gỏi lòng cá bò gù ở đâu để cảm nhận trọn vẹn câu chuyện trăm năm của biển?

Để cảm nhận được trọn vẹn cái hay, cái hồn và câu chuyện trăm năm vươn khơi của món ăn này, kinh nghiệm thực tế của mình là bạn đừng vô mấy nhà hàng máy lạnh kín mít làm gì. Hãy tìm đến các quán ăn bình dân, mấy quán cóc nằm ngay dọc bờ biển hoặc gần các cảng cá ở Hoài Nhơn vào buổi chiều tà.

Ngồi bên chiếc bàn gỗ mộc mạc, gió biển thổi vào lồng lộng mang theo vị mặn của đại dương. Bạn bẻ miếng bánh tráng nước dừa Tam Quan giòn rụm, xúc một ngụm gỏi đầy đặn có đủ lòng cá giòn sần sật, xoài xanh, rau thơm rồi đưa vô miệng nhai một cái rôm rốp. Vừa ăn vừa nhìn ra xa xăm khơi xa, nơi có những ánh đèn từ các con tàu đang chuẩn bị rẽ sóng vươn khơi, bạn mới thấy thấu hiểu và trân quý cái nguồn gốc gỏi lòng cá bò gù – món ăn kết tinh từ tình yêu biển cả và sự gian lao của con người xứ nẫu quê mình.

Món gỏi lòng cá ngừ đại dương hôm nay hông chỉ đơn thuần là một món ăn chơi, món mồi bén trên bàn nhậu nữa. Nó là linh hồn, là một phần lịch sử vạn chài đầy kiêu hãnh của vùng đất Hoài Nhơn, Bình Định.

Hy vọng qua bài review thực tế chia sẻ về nguồn gốc món ăn này, bạn đã dắt túi thêm một câu chuyện văn hóa ẩm thực thú vị cho hành trình sắp tới. Nếu có dịp ghé thăm mảnh đất đất võ xứ dừa, bạn nhớ dứt khoát phải tìm ăn thử một đĩa gỏi lòng cá để tự mình cảm nhận cái vị ngon dính cứng ngắc này nhé! Chắc chắn hương vị mặn mòi đượm tình bạn tàu này sẽ hông làm cái bụng của bạn thất vọng đâu hà!