Giữa lòng núi Mạch Vàng hiểm trở thuộc xã Hoài Châu, thị xã Hoài Nhơn, có một dòng suối chảy rì rào quanh năm, mang theo những câu chuyện nhuốm màu huyền thoại và những nét chữ cổ chưa lời giải đáp hoàn hồi. Đó chính là Suối Hố Giang – cái tên nghe vừa lạ lẫm, vừa mời gọi những bước chân ưa khám phá.

Ít ai biết rằng, cái tên "Hố Giang" vốn là biến âm từ Hố Vang (âm thanh vang vọng giữa đại ngàn). Đây không chỉ là một danh thắng sơn thủy hữu tình mà còn là một kho tàng khảo cổ lộ thiên, nơi cất giữ những bí mật về vương quốc Chăm Pa rực rỡ từ nhiều thế kỷ trước.

1. Hành trình chinh phục lòng núi Mạch Vàng

Để chạm tay vào những bí ẩn của suối Hố Giang Hoài Châu, du khách phải trải qua một hành trình đầy thử thách nhưng cũng cực kỳ kích thích.

• Lộ trình di chuyển: Từ trung tâm thị xã, bạn hướng về thôn Thành Sơn Tây, xã Hoài Châu. Điểm mốc đầu tiên là đập Hố Giang. Từ đây, "cuộc chơi" thực sự mới bắt đầu với hơn 1km đường dốc đá vòng vèo, lởm chởm.
• Địa thế hiểm hóc: Núi Mạch Vàng không chào đón kẻ hèn nhát. Càng vào sâu, không gian càng trở nên kỳ vĩ với những tảng đá khổng lồ chồng chất lên nhau. Có những tảng đá cao vút, dựng đứng như những bia đá của thiên nhiên tạc nên, chắn ngang dòng suối tạo ra những thác nước nhỏ tung bọt trắng xóa.

2. Hòn Đá Chữ - Văn bia Chăm Pa bí ẩn thế kỷ XII

Báu vật vô giá nhất tại suối Hố Giang chính là Hòn Đá Chữ (hay còn gọi là bia Thành Sơn). Đây là mục tiêu săn đón của giới khảo cổ và những người yêu lịch sử khi đến với Hoài Nhơn.

Đặc điểm văn bia

Hòn Đá Chữ là một tảng đá cẩm thạch khổng lồ nằm ngay giữa lòng suối. Tảng đá rộng khoảng 2m, dài 3m. Điều đặc biệt là mặt phẳng của đá được khắc đầy những dòng chữ cổ.

• Nội dung: Văn bia gồm 15 hàng chữ Chăm cổ với nét chữ vuông vức, sắc sảo.
• Thời điểm quan sát: Bạn chỉ có thể nhìn thấy trọn vẹn văn bia này vào mùa nước cạn. Khi mùa lũ về, dòng suối hung dữ cuộn trào sẽ che giấu đi bí mật nghìn năm này dưới làn nước sâu.

Giá trị khảo cổ học

Văn bia này không phải mới được phát hiện. Thực tế, nó đã được người Pháp thống kê trong danh mục di tích từ năm 1932. Nhà nghiên cứu Đinh Bá Hòa (nguyên Giám đốc Bảo tàng Tổng hợp Bình Định) và các nhà khoa học đã xác định dựa trên đặc điểm thư pháp rằng: Đây là văn bia có từ thế kỷ XII.

Những nét chữ vuông này thuộc thời kỳ chuyển tiếp quan trọng của văn hóa Chăm Pa, chứa đựng những thông tin về tôn giáo hoặc những sắc lệnh hoàng gia mà đến nay vẫn còn nhiều bí ẩn chờ giải mã.

3. Huyền thoại người khổng lồ và dấu vết kỳ lạ trên đá

Bên cạnh giá trị lịch sử, suối Hố Giang còn lưu truyền những câu chuyện dân gian kỳ bí, giải thích cho những địa hình kỳ lạ tại đây.

Trên các phiến đá bằng phẳng quanh suối, du khách sẽ bắt gặp những vết lõm có hình thù giống hệt bàn chân người và những lỗ sâu tròn như dấu tích của một cây gậy khổng lồ cắm xuống.

• Câu chuyện dân gian: Chuyện kể rằng thuở xa xưa, có một người khổng lồ đã gánh những tảng đá lớn để xây dựng kho báu cho vương quốc. Do gánh quá nặng, mỗi bước chân của ông đều lún sâu vào đá, và cây gậy chống cũng để lại dấu vết vĩnh cửu.
• Góc nhìn khoa học: Dù có thể đây là kết quả của quá trình xâm thực nước chảy qua hàng triệu năm, nhưng sự trùng khớp kỳ lạ với hình dáng bàn chân người vẫn khiến bất cứ ai chứng kiến cũng phải rùng mình kinh ngạc.

4. Giả thuyết về Kinh đô sơ tán của Vua Indravarman V

Tại sao một văn bia quan trọng như Hòn Đá Chữ lại nằm ở một vùng rừng núi hẻo lánh như Hoài Châu, cách kinh đô Đồ Bàn (An Nhơn) tới 70km? Điều này đặt ra một giả thuyết chấn động cho lịch sử: Kinh đô sơ tán của người Chăm.

Vào cuối thế kỷ XIII, khi đế quốc Nguyên Mông xâm lược, Vua Indravarman V và hoàng tử Harijit (sau này là vua Chế Mân) đã thực hiện chiến lược "vườn không nhà trống", rút lui khỏi Đồ Bàn để bảo toàn lực lượng.

• Địa thế quân sự: Hố Giang với địa hình "tiến có thể đánh, lui có thể thủ", núi cao vực sâu, chính là nơi lý tưởng để xây dựng căn cứ quân sự hoặc một kinh đô tạm thời.
• Dấu hỏi lịch sử: Liệu văn bia thế kỷ XII và những dấu tích tại đây có phải là nền móng của một trung tâm quyền lực cũ, nơi nhà vua đã từng trú ngụ để lãnh đạo cuộc kháng chiến chống quân Nguyên?

5. Kinh nghiệm khám phá Suối Hố Giang an toàn

Để có một chuyến đi "giải mã" hòn đá Chữ Hố Giang trọn vẹn, bạn cần lưu ý những điểm sau:

• Thời điểm: Nhất định phải đi vào mùa hè hoặc mùa nước cạn (từ tháng 3 đến tháng 8). Đây là lúc dòng suối hiền hòa nhất và Hòn Đá Chữ lộ diện rõ nét.
• Phương tiện: Phải sử dụng xe máy máy khỏe, tay lái vững để leo những đoạn dốc đá. Nếu không tự tin, bạn nên gửi xe ở nhà dân dưới chân núi và đi bộ để thưởng ngoạn cảnh rừng.
• Ý thức bảo tồn: Tuyệt đối không được dùng vật sắc nhọn rạch lên mặt đá, không tô vẽ bậy lên văn bia. Đây là di sản quốc gia cần được bảo vệ nguyên trạng.
• Trang bị: Mang theo giày leo núi có độ bám tốt vì đá suối rất trơn. Đừng quên mang theo nước uống và thức ăn nhẹ vì xung quanh hoàn toàn không có dịch vụ du lịch.

Kết luận

Suối Hố Giang không dành cho những du khách thích sự hưởng thụ sang trọng. Nó dành cho những nhà khám phá thực thụ, những người muốn lắng nghe tiếng thở của lịch sử qua những nét chữ Chăm cổ và cảm nhận sự vĩ đại của thiên nhiên.

Đến với Hố Giang là đến với một kinh đô Chăm Pa cổ đang ngủ yên dưới tán rừng Mạch Vàng. Hãy đến, chạm tay vào Hòn Đá Chữ và để trí tưởng tượng của bạn bay xa về những vương triều lộng lẫy xa xưa.