Di tích lịch sử Cây số 7 Tài Lương tại phường Hoài Thanh, thị xã Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định là Di tích cấp Quốc gia gắn liền với hai sự kiện trọng đại: sự thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của huyện Hoài Nhơn vào ngày 21/7/1930 và cuộc biểu tình lịch sử của hàng nghìn quần chúng nhân dân tiến về phủ đường Bồng Sơn, buộc tri phủ Hoài Nhơn phải ký vào bản yêu sách dân sinh. Là "địa chỉ đỏ" tiêu biểu của xứ Nẫu, nơi đây ngày nay là điểm giáo dục truyền thống cách mạng ý nghĩa cho các thế hệ trẻ Bình Định.
Trên trục Quốc lộ 1A đoạn qua phường Hoài Thanh, thị xã Hoài Nhơn, có một địa danh mà người dân xứ Nẫu không ai không biết: Cây số 7 Tài Lương. Không phải vì vị trí địa lý hay cảnh quan đặc biệt, mà vì đây là nơi chứng kiến một trong những thời khắc mang tính bản lề nhất của phong trào cách mạng Hoài Nhơn – khi ngọn lửa ý thức giai cấp lần đầu tiên bùng cháy thành hành động tập thể có tổ chức, có lãnh đạo.
Di tích lịch sử Cây số 7 Tài Lương được Nhà nước công nhận là Di tích cấp Quốc gia – một sự ghi nhận xứng đáng cho mảnh đất đã sinh ra chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Hoài Nhơn và là điểm xuất phát của cuộc biểu tình lịch sử tháng 7 năm 1930. Ngày nay, khu di tích là "địa chỉ đỏ" quan trọng trong hành trình giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ Bình Định.
Năm 1930 là năm bản lề trong lịch sử cách mạng Việt Nam. Chỉ vài tháng sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập (tháng 2/1930), làn sóng tổ chức cơ sở Đảng lan rộng ra khắp các địa phương – trong đó có Hoài Nhơn, một vùng đất ở cửa ngõ phía Bắc tỉnh Bình Định với truyền thống đấu tranh kiên cường từ lâu đời.
Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Xứ ủy Trung Kỳ, ngày 21/7/1930, Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của huyện Hoài Nhơn chính thức được thành lập tại Tài Lương. Đây là sự kiện có ý nghĩa nền tảng: lần đầu tiên phong trào đấu tranh của nhân dân địa phương có một tổ chức tiên phong dẫn đường, có cương lĩnh và có kỷ luật – không còn là những cuộc nổi dậy tự phát lẻ tẻ mà là đấu tranh có mục tiêu, có phương pháp.
Sự kiện này không chỉ quan trọng với riêng Hoài Nhơn mà còn là một mắt xích trong chuỗi phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh 1930–1931 lan rộng từ Nghệ An, Hà Tĩnh vào đến các tỉnh miền Trung, đánh dấu sức sống và sức lan tỏa mạnh mẽ của tư tưởng cách mạng trong quần chúng lao khổ.
Ngay sau khi chi bộ ra đời, phong trào quần chúng tại Hoài Nhơn bước vào giai đoạn sôi sục. Từ các thôn xã trong huyện, hàng nghìn người dân – nông dân nghèo, người làm thuê, tiểu thương – kéo về tập hợp tại Cây số 7 Tài Lương, điểm hội tụ được chọn làm nơi xuất phát của cuộc đấu tranh có tổ chức đầu tiên.
Dưới sự lãnh đạo của chi bộ Đảng vừa mới thành lập, đoàn biểu tình tiến về phủ đường Bồng Sơn – nơi đặt trụ sở của bộ máy cai trị phong kiến – thực dân tại địa phương. Khí thế của đoàn người vừa hừng hực quyết tâm, vừa có kỷ luật: họ không phải đám đông hỗn loạn mà là lực lượng có tổ chức, đi theo đội hình, mang theo bản yêu sách phản ánh những đòi hỏi thiết thực nhất về quyền dân sinh, dân chủ.
Trước áp lực của hàng nghìn người bao vây, tri phủ Hoài Nhơn buộc phải ký vào bản yêu sách của nhân dân. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử vùng đất này, chính quyền thực dân – phong kiến phải nhượng bộ trước ý chí tập thể của quần chúng có tổ chức. Dù những yêu sách ấy về sau không được thực thi đầy đủ, bản thân sự kiện đã là một chiến thắng tinh thần to lớn – chứng minh rằng khi có tổ chức, người dân lao khổ hoàn toàn có thể buộc kẻ cai trị phải khuất phục.
Cuộc biểu tình tại Cây số 7 Tài Lương không đơn thuần là một sự kiện địa phương. Nó là minh chứng đầu tiên và thuyết phục nhất tại Hoài Nhơn về hiệu quả của mô hình đấu tranh có Đảng lãnh đạo – kết hợp giữa tổ chức tiên phong với sức mạnh quần chúng.
Sự kiện này đặt nền móng cho một truyền thống đấu tranh liên tục và bền bỉ mà nhân dân Hoài Nhơn sẽ duy trì suốt những thập kỷ tiếp theo: qua cuộc kháng chiến chống Pháp, rồi kháng chiến chống Mỹ, cho đến ngày toàn thắng. Cây số 7 Tài Lương vì thế không chỉ là điểm xuất phát của một cuộc biểu tình – đó là nơi ý thức cách mạng của cả một vùng đất được đánh thức và định hướng lần đầu tiên.
Khu di tích Cây số 7 Tài Lương ngày nay đã được đầu tư tôn tạo khang trang, xứng tầm với vị thế Di tích cấp Quốc gia và ý nghĩa lịch sử sâu sắc mà nó mang.
Tổng thể khuôn viên được quy hoạch thoáng đãng, trang trọng. Hệ thống cây xanh và bồn hoa bố trí hài hòa trong khuôn viên tạo nên không gian xanh mát, tĩnh lặng – phù hợp với tính chất của một địa điểm tưởng niệm và giáo dục truyền thống. Lối đi nội bộ được lát phẳng, thuận tiện cho cả các đoàn đông người và người cao tuổi di chuyển trong khuôn viên.
Cụm tượng đài chính là tâm điểm của khu di tích. Hình khối kiến trúc tượng đài được thiết kế tái hiện hình ảnh ngọn lửa cách mạng và khí thế quần chúng đứng lên đấu tranh – những cánh tay giương cao biểu ngữ, hình tượng búa liềm và tinh thần bất khuất của thế hệ đi trước được tạc vào đá và bê tông cốt thép để trường tồn với thời gian. Các dòng chữ khắc trên bia ghi lại vắn tắt sự kiện lịch sử ngày 21/7/1930 và ý nghĩa của cuộc biểu tình Tài Lương – đây là nguồn tư liệu sống động nhất mà du khách có thể tiếp cận trực tiếp tại chỗ.
Sân hành lễ phía trước tượng đài được thiết kế đủ rộng để đón tiếp các đoàn khách đông người thực hiện nghi thức dâng hương, dâng hoa và tổ chức các buổi lễ chính trị trang trọng. Đây là không gian thường xuyên được sử dụng cho các lễ kết nạp Đảng, kết nạp Đoàn của các tổ chức, đơn vị trên địa bàn thị xã Hoài Nhơn và tỉnh Bình Định.
Một chuyến thăm viếng cá nhân hoặc theo nhóm nhỏ tại Di tích Cây số 7 Tài Lương thường kéo dài từ 30 đến 60 phút – đủ để dâng hương, đọc bia tưởng niệm và tìm hiểu sơ lược lịch sử sự kiện. Các đoàn tổ chức hoạt động sinh hoạt chính trị hoặc ngoại khóa giáo dục cần từ 1,5 đến 2 tiếng để hoàn thành đầy đủ chương trình.
Các hoạt động ý nghĩa thực tế có thể tổ chức tại di tích:
Đây là địa điểm lý tưởng để tổ chức lễ kết nạp Đảng viên mới – nghi thức thiêng liêng đứng trước tượng đài trong không gian gắn liền với sự kiện thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện có ý nghĩa biểu tượng và cảm xúc sâu sắc đặc biệt.
Lễ kết nạp Đoàn viên, Đội viên tại đây cũng được nhiều trường học và tổ chức đoàn thể lựa chọn, nhất là vào các dịp kỷ niệm ngày thành lập Đoàn (26/3), ngày thành lập Đảng (3/2) hoặc ngày thành lập Chi bộ địa phương.
Các buổi ngoại khóa giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh từ cấp THCS trở lên cũng phù hợp tổ chức tại đây – kết hợp giữa nghe thuyết minh, đọc văn bia và thực hiện nghi thức dâng hoa tạo nên trải nghiệm học tập sinh động hơn nhiều so với sách giáo khoa.
Lưu ý về nghi thức dâng hương, dâng hoa: Thực hiện nghi thức theo thứ tự – đặt hoa trước tượng đài, thắp hương tại vị trí quy định, đứng nghiêm mặc niệm. Không thắp hương tùy tiện tại các vị trí không phải nơi thờ tự. Đảm bảo tàn hương được xử lý đúng nơi quy định sau buổi lễ.
Từ trung tâm thị xã Hoài Nhơn (khu vực phường Bồng Sơn):
Di chuyển theo Quốc lộ 1A hướng về phía Nam (hướng vào Quy Nhơn) khoảng 2–3 km, đến địa phận phường Hoài Thanh. Di tích Cây số 7 Tài Lương nằm gần mặt đường Quốc lộ 1A, có biển chỉ dẫn tại khu vực phường Hoài Thanh, du khách dễ dàng nhận biết.
Từ thành phố Quy Nhơn đi ra Hoài Nhơn:
Đi theo Quốc lộ 1A hướng Bắc khoảng 100 km. Sau khi vào địa phận thị xã Hoài Nhơn, tiếp tục đi một đoạn ngắn đến phường Hoài Thanh là đến di tích – nằm bên trái đường nếu đi từ Quy Nhơn ra.
Phương tiện di chuyển:
Xe máy và ô tô con di chuyển hoàn toàn thuận tiện theo Quốc lộ 1A thẳng đến điểm tham quan. Xe khách lớn 29–45 chỗ có thể đỗ tại khu vực ven đường hoặc bãi đỗ xe gần khuôn viên di tích – các đoàn đông người nên liên hệ trước để được hỗ trợ sắp xếp. Vị trí ngay mặt Quốc lộ 1A giúp di tích dễ tiếp cận hơn nhiều so với các di tích nằm sâu trong đường làng.
Tìm kiếm trên bản đồ: Nhập "Di tích Cây số 7 Tài Lương, Hoài Thanh, Hoài Nhơn, Bình Định" trên Google Maps để có chỉ đường theo thời gian thực.
Chín mươi mấy năm đã trôi qua kể từ ngày tháng 7 năm 1930, khi những người cộng sản đầu tiên của Hoài Nhơn đứng trên mảnh đất Tài Lương này và quyết định thắp lên ngọn lửa tổ chức trong lòng quần chúng. Ngọn lửa ấy, từ một chi bộ vài người, đã lan thành đoàn biểu tình hàng nghìn người – rồi từ đó tiếp tục cháy qua hai cuộc kháng chiến cho đến ngày độc lập thống nhất.
Di tích Cây số 7 Tài Lương hôm nay không chỉ là trang sử đã đóng lại. Đây là nơi mỗi thế hệ người Hoài Nhơn có thể đến để nhìn lại điểm xuất phát, để hiểu rằng những gì có được hôm nay được xây trên nền móng của biết bao hy sinh và ý chí kiên cường đi trước. Và cũng là nơi để nhắc nhở rằng tinh thần ấy – tinh thần dám đứng lên, dám tổ chức, dám đòi hỏi điều công bằng – không bao giờ là di sản của riêng một thế hệ.
Nếu bạn yêu thích lịch sử, văn hóa và kiến trúc của di tích đang tìm hiểu, hãy khám phá thêm những di tích tương tự tại Bình Định và trên khắp Việt Nam.