Lễ hội cầu ngư ở Bình Định

Nếu ai đó hỏi mình rằng: "Ê em, ở Bình Định quê mày ngoài danh lam thắng cảnh với đồ ăn ngon ra, thì có cái hội nào thể hiện rõ mộc mạc cái hồn cốt, cái tính cách mạnh mẽ mà bao dung của con người xứ biển hông?". Mình sẽ hông ngần ngại mà nắm tay đứa bạn dắt ngay ra bờ biển và bảo: "Có chứ sao hông, mày dứt khoát phải một lần tham gia lễ hội cầu ngư ở Bình Định quê tao! Đứng giữa tiếng sóng biển gầm vang, nghe tiếng trống hội rình rang và xem bà con vạn chài múa chèo bả trạo, mày mới thấm hết cái tình và cái chí của dân đi biển tụi tao".

Xuất phát từ cuộc sống lênh đênh sóng gió, luôn phải đối chọi với bão tố, phong ba bằng những phương tiện thô sơ thiếu thốn từ ngàn xưa, người dân vùng biển tụi mình luôn mang trong tim một niềm tin tâm linh sâu sắc vào biển cả. Hôm nay, với tư cách là một người con sinh ra và lớn lên ngay cạnh sóng nước Hoài Nhơn, mình sẽ review thực tế toàn bộ trải nghiệm về lễ hội cầu ngư Bình Định để mọi người cùng cảm nhận nhen!

Ý nghĩa thiêng liêng của lễ hội cầu ngư trong tâm thức người dân xứ Nẫu

Tục thờ cúng Cá Ông (Thần Nam Hải) – Chỗ dựa tinh thần giữa trùng khơi

Dân biển quê mình có một câu nói nằm lòng: "Ăn của sóng, nói gió khơi". Giữa trùng khơi đại dương bao la, tai họa có thể ập đến bất cứ lúc nào. Từ thực tế đối chọi với thiên tai đó, bà con vạn chài tin vào cõi thần linh, mà đứng đầu là Cá Ông (cá voi) – vị thủy thần luôn xuất hiện kịp thời để đỡ nâng tàu thuyền mỗi khi gặp dông bão.

Tục thờ cúng Cá Ông (Thần Nam Hải) chính là chỗ dựa tinh thần cực kỳ vững chắc cho ngư dân. Lễ hội cầu ngư thường được tổ chức ngay tại các lăng thờ Cá Ông – nơi cải táng hài cốt của những "Đức Ông" lụy (chết) trôi dạt vào bờ. Ở Quy Nhơn có lăng thờ ông Nam Hải thuộc phường Trần Phú, hay tại cửa biển Đề Gi (Phù Mỹ) có lăng thờ lớn tập trung gần 100 bộ xương Cá Ông được bày biện trang trọng trong quách để khói hương quanh năm, linh thiêng lắm à.

Lời cầu nguyện cho mưa thuận gió hòa, khoang thuyền đầy cá

Hằng năm, lễ hội được mở ra không chỉ để tri ân cá Ông, mà còn là dịp để bà con gửi gắm những lời cầu nguyện chân phương nhất: cầu cho trời yên bể lặng, gió hòa mưa thuận, tàu thuyền ra khơi vào lộng được suôn sẻ, khoang thuyền lúc nào cũng đầy ắp tôm cá. Đồng thời, lễ hội còn mang tính nhân đạo sâu sắc khi cầu mong thủy thần phù hộ, siêu độ cho những linh hồn oan uổng chẳng may bỏ mình vì tai nạn giữa biển khơi.

Lễ hội cầu ngư Bình Định diễn ra vào thời gian nào, ở đâu?

Món ăn tinh thần này lan tỏa khắp dải đất ven biển Bình Định, trải dài từ các huyện Hoài Nhơn, Phù Mỹ, Phù Cát, Tuy Phước cho đến tận TP. Quy Nhơn.

Lịch tổ chức theo âm lịch tại các làng chài nổi tiếng (Nhơn Lý, Hoài Nhơn, Phù Mỹ)

Thông thường, lễ hội cầu ngư miền biển Bình Định sẽ đồng loạt diễn ra vào dịp mùa xuân hoặc đầu mùa hạ (khoảng từ tháng Giêng đến tháng 6 âm lịch), tùy theo phong tục riêng của từng vạn chài:

• Tại Quy Nhơn (Nhơn Lý, Nhơn Hải): Thường tổ chức rầm rộ vào tầm tháng 2 đến tháng 5 âm lịch.
• Tại Hoài Nhơn (vùng biển Tam Quan, Hoài Hương): Bà con hay mở hội vào khoảng tháng 3 âm lịch, ngay trước khi tàu thuyền bắt đầu những chuyến biển dài ngày nhất trong năm.
• Tại Phù Mỹ (Cửa biển Đề Gi): Cũng mở hội mùa xuân với nghi thức tế lễ vô cùng trang nghiêm.

Trải nghiệm các nghi thức độc đáo tại lễ hội cầu ngư Bình Định

Một mùa lễ hội diễn ra thực tế sẽ bao gồm hai phần rõ rệt: phần Lễ kính cẩn và phần Hội vui chơi quên lối về.

Phần Lễ trang nghiêm: Lễ nghinh Ông, tế rước linh thần và hát múa bả trạo

Mở đầu ngày hội là Lễ nghinh Ông (đưa linh) diễn ra từ sáng sớm tinh sương. Các vị bô lão đức cao vọng trọng trong vạn chài sẽ mặc áo dài khăn đóng, rước hồn "Đức Ông" và các âm linh ngoài biển về lăng an vị.

Nét đặc sắc, làm nên cái hồn cốt độc nhất vô nhị của lễ hội này chính là loại hình múa hát bả trạo (hay còn gọi là chèo đưa linh). Bả trạo thực chất là một hoạt cảnh múa hát độc đáo, thể hiện sinh động toàn bộ sinh hoạt lao động của ngư dân trên sóng nước. Đội bả trạo thường từ 8 đến 18 người, trang phục rực rỡ theo lối nghi lễ cổ dưới sự điều khiển của 3 vị chỉ huy: tổng mũi, tổng khoan (tổng trung) và tổng lái.

Xem thực tế mới thấy mê nhen, đạo cụ chỉ là những mái chèo gỗ nhưng được cách điệu tài tình. Lúc đưa linh, động tác chèo của các con trạo cần chậm rãi, kính cẩn và nhẹ nhàng hòa theo tiếng hò "Hò hò đưa linh..." ai oán, thương xót cho người đã khuất. Nhưng khi chuyển sang phần khởi ca kể về nghề nghiệp, nhịp điệu lập tức trở nên khẩn trương, mạnh mẽ theo kiểu hát tuồng (hát bội) để mô tả cảnh đoàn thuyền vượt qua bão tố, buông câu kéo lưới đầy hào hùng.

Phần Hội sôi nổi: Đua thuyền rồng, đi cà kheo, hát tuồng (hát bội) đêm hội

Sau phần lễ trang nghiêm là lúc bãi biển bùng nổ trong tiếng reo hò của phần Hội. Đáng chú ý nhất là hội đua thuyền rồng giữa các vạn chài với nhau. Những chàng trai biển vạm vỡ, da ngăm đen vì nắng gió cùng đồng lòng vung mái chèo, đẩy con thuyền lao vun vút trên mặt nước trong tiếng trống giục liên hồi và tiếng cổ vũ vang dội cả một góc trời của bà con.

Trên bờ cát, các trò chơi dân gian như đi cà kheo, nhảy bao bố, thi đan lưới diễn ra rôm rốp tiếng cười. Đêm đến, cả làng chài lại cùng quây quần bên sân khấu dựng tạm trước lăng Ông để xem hát tuồng (hát bội) xuyên đêm. Cái không khí thắt chặt tình làng nghĩa xóm ấy ấm áp vô cùng.

Cẩm nang và lưu ý quan trọng cho du khách khi tham gia lễ hội cầu ngư Bình Định

Để chuyến đi trải nghiệm thực tế lễ hội của bạn được suôn sẻ và trọn vẹn nhất, nhớ bỏ túi vài lưu ý "vàng" này từ người địa phương tụi mình nhen:

• Trang phục kín đáo khi vào tế lễ: Phần Lễ nghinh Ông và tế thần trong lăng Ông cực kỳ trang nghiêm và linh thiêng đối với bà con vạn chài. Bạn nhớ mặc quần áo lịch sự, đi nhẹ nói khẽ, hông đùa giỡn quá trớn khi đứng xem các cụ làm lễ nhen.
• Chuẩn bị đồ chống nắng đầy đủ: Phần lớn các hoạt động đua thuyền, trò chơi dân gian đều diễn ra trên bãi biển trống trải vào buổi sáng và trưa. Bạn nhớ mang theo nón rộng vành, kem chống nắng và kính mát để hông bị cái nắng miền Trung "đốt" da nhen.
• Thưởng thức ẩm thực miền biển: Đi hội cầu ngư xong, bạn nhớ ghé vô mấy hàng quán quanh chợ cá để dứt ngay một tô bún cá ngừ kho thơm nóng hổi, hoặc mua vài chục cái bánh ít lá gai hình tháp về làm quà. Đúng bài và nịnh miệng lắm luôn á!

Lễ hội cầu ngư ở Bình Định hông chỉ thuần túy là một hoạt động tín ngưỡng cầu siêu, cầu cá đơn thuần, mà nó là một bài ca nghề nghiệp vĩ đại, là nơi lưu giữ những nét tinh túy nhất của nghệ thuật hát bả trạo và hát tuồng xứ Nẫu qua bao thăng trầm thời gian.

Hy vọng qua bài review chia sẻ thực tế này, bạn sẽ có thêm động lực để lên kế hoạch ghé thăm miền biển Bình Định vào mùa xuân này để tận mắt chứng kiến ngày hội linh thiêng, náo nhiệt này. Chắc chắn không khí rộn ràng, đượm tình biển khơi nơi đây sẽ hông làm bạn thất vọng đâu hà!