Trong kho tàng ẩm thực phong phú của miền Trung, có một món ăn đã đi vào ca dao, vận vào lòng người như một biểu tượng của sự hào sảng và tinh tế:

"Ai về Vinh Thạnh quê em

Ăn nem Chợ Huyện xem đêm hát tuồng"

Câu hát ấy không chỉ là lời mời gọi mà còn là lời khẳng định vị thế "đệ nhất danh nem" của vùng đất Tuy Phước. Nem Chợ Huyện từ lâu đã không còn là món ăn dân dã nơi góc chợ quê, mà đã trở thành tinh hoa ẩm thực xứ Nẫu, một thức quà mà bất cứ ai khi đặt chân đến Bình Định cũng phải tìm mua bằng được.

1. Điều gì làm nên danh tiếng Nem Chợ Huyện?

Nếu miền Bắc tự hào với nem chua Thanh Hóa vị chua gắt, miền Nam có nem Thủ Đức ngọt nhẹ, thì nem chua Bình Định (nem Chợ Huyện) lại chọn cho mình một "lối đi riêng" đầy mê hoặc.

• Vị thế khác biệt: Nem Chợ Huyện có độ dẻo quánh, vị ngọt thanh từ thịt nạc tươi và vị chua rất dịu do quá trình lên men tự nhiên. Miếng nem vuông vức, chắc nịch, khi ăn có độ giòn sần sật của da heo chứ không hề bở.
• Sự xuất hiện của lá ổi – Bí mật trăm năm: Điểm đặc trưng nhất chính là lớp lá ổi bọc bên trong miếng nem trước khi gói lá chuối.

Tại sao phải là lá ổi? > Lá ổi không chỉ đóng vai trò như một lớp màng ngăn cách, mà còn có công dụng hút ẩm tuyệt vời, giúp miếng nem luôn khô ráo, không bị chảy nước. Đặc biệt, chất chát trong lá ổi giúp trung hòa vị béo, hỗ trợ tiêu hóa và tạo nên mùi thơm nồng nàn, thanh tao đặc trưng mà không loại nem nào có được.

2. Quy trình chế biến "Cầu kỳ từng công đoạn"

Để tạo nên danh tiếng "vạn người mê", cách làm nem Chợ Huyện đòi hỏi sự tỉ mỉ đến mức cực đoan trong từng bước thực hiện.

Bước 1: Chọn thịt – "Linh hồn" của nem

Thịt dùng làm nem phải là thịt heo đùi sau (phần thịt săn chắc nhất). Một quy tắc bất di bất dịch: thịt phải vừa mới ra lò, còn nóng hổi và đỏ tươi. Người thợ phải nhanh tay lọc sạch từng chút gân, mỡ để miếng nem sau này không bị lợn cợn.

Bước 2: Giã thịt – Nghệ thuật kết dính

Khác với sản xuất công nghiệp, nem truyền thống chuẩn Chợ Huyện phải được giã bằng tay hoặc dùng máy xay chuyên dụng sao cho thịt nhuyễn mịn nhưng vẫn giữ được độ kết dính tự nhiên (gọi là "quết"). Quá trình này hoàn toàn không sử dụng hàn thia hay phụ gia thực phẩm.

Bước 3: Phối trộn gia vị

Sau khi thịt đã dẻo quánh, người thợ sẽ trộn thêm:

• Tiêu hạt: Tiêu đen nguyên hạt để tạo vị cay nồng bất chợt.
• Tỏi & Đường: Tỏi giã nhuyễn giúp kích thích quá trình lên men.
• Da heo (bì): Da heo được luộc chín, lạng mỏng và thái sợi chỉ giòn tan.

Bước 4: Gói nem – Tấm áo xanh lạt đỏ

Miếng nem được vo viên tròn hoặc vuông, bọc một lá ổi bánh tẻ xanh ngắt bên trong. Lớp vỏ ngoài là nhiều lớp lá chuối tươi được xếp chồng khéo léo để cách nhiệt. Cuối cùng, những chiếc nem được buộc bằng dây lạt đỏ thành từng chùm mười chiếc, trông như những tác phẩm nghệ thuật dân gian.

3. Hương vị đánh thức mọi giác quan

Bóc lớp lá chuối xanh ngắt và lớp lá ổi mỏng manh, miếng nem hiện ra với màu hồng cánh sen đẹp mắt, lấm tấm vài hạt tiêu đen và lát tỏi trắng.

• Thị giác: Màu hồng của thịt chín sinh học vô cùng kích thích.
• Khứu giác: Mùi thơm nhẹ nhàng của lá chuối quyện với vị nồng đặc trưng của tỏi và tiêu.
• Vị giác: Ngay từ miếng cắn đầu tiên, bạn sẽ cảm nhận được vị chua thanh thoát len lỏi qua đầu lưỡi, sau đó là vị ngọt đậm đà của thịt heo chất lượng cao. Độ giòn sần sật của da heo quyện với vị chát nhẹ của lá ổi tạo nên một sự cân bằng hoàn hảo, không gây ngấy.

4. Cách thưởng thức chuẩn sành ăn xứ Nẫu

Ăn nem Chợ Huyện cũng cần có "gu" để cảm nhận hết cái tinh túy của nó.

Ăn trực tiếp (Ăn sống)

Đây là cách phổ biến nhất. Thực khách bóc nem ra, cắn kèm với một tép tỏi sống và chấm nhẹ vào chén nước mắm ớt tỏi đặc sệt. Vị cay nồng của tỏi sẽ đẩy hương vị của nem lên đến đỉnh điểm.

Nem nướng – Tuyệt phẩm bàn tiệc

Nếu có thời gian, hãy thử món nem nướng trên than hồng. Khi lớp lá chuối bên ngoài cháy xém, mùi thơm từ lá ổi và thịt heo tỏa ra ngào ngạt. Nem nướng được ăn kèm với bánh tráng cuốn rau sống, dưa leo và nước lèo tương đậu béo ngậy. Đây là món "mồi nhắm" thượng hạng mà cánh mày râu luôn khao khát trong mỗi buổi tụ họp.

5. Kinh nghiệm chọn mua và bảo quản làm quà

Để chọn được đặc sản Bình Định làm quà đúng chuẩn năm 2026, bạn cần lưu ý những mẹo sau:

• Nhận biết độ chín: * Nem mới gói: Cầm chắc tay, lá chuối còn xanh tươi, vị chưa chua.
• Nem chín (sau 2-3 ngày): Lá chuối hơi héo, vỏ nem có độ mềm và khi bóp nhẹ thấy có độ đàn hồi tốt, mùi thơm chua thanh rõ rệt.
• Bảo quản: * Nếu nem đã vừa vị, bạn nên cho ngay vào ngăn mát tủ lạnh để kìm hãm quá trình lên men, giúp nem giữ được vị ngon lâu hơn (khoảng 7-10 ngày).
• Khi vận chuyển đi xa, nên đóng gói nem trong hộp giấy hoặc thùng xốp thoáng khí để lá không bị hầm hơi gây hỏng nem.

Kết luận

Nem Chợ Huyện không chỉ là một món ăn, đó là biểu tượng văn hóa, là niềm tự hào của người dân Tuy Phước nói riêng và Bình Định nói chung. Sự kết hợp giữa kỹ nghệ thủ công bậc thầy và những sản vật địa phương đã tạo nên một hương vị "vạn người mê" mà không một nơi nào có thể sao chép được.

Nếu có dịp ghé thăm miền đất võ, đừng quên dừng chân thưởng thức vài chiếc nem và mang về những chùm nem đỏ thắm làm quà. Đó là cách bạn mang cả tâm hồn và hương vị xứ Nẫu về với gia đình mình.