Nếu buổi sáng thức dậy ở thị trấn Bồng Sơn, điều đầu tiên khiến bạn bừng tỉnh không chỉ là tiếng còi xe rộn rã hay tiếng sóng vỗ từ dòng sông Lại, mà chính là mùi thơm nồng nàn của dầu hẹ quyện trong vị mặn mòi của nước mắm tỏi ớt. Đó là lúc những gánh bánh dây Bồng Sơn vừa lên sạp, sẵn sàng đãi khách bằng những sợi bánh vàng óng, dai ngon – một món ăn mộc mạc nhưng chứa đựng cả bầu trời tinh hoa ẩm thực của người dân Hoài Nhơn.

1. Nguồn gốc và tên gọi: "Bánh dây" – Cái tên mộc mạc như tình đất, tình người

Nhiều du khách lần đầu nghe tên thường thắc mắc: "Tại sao lại gọi là bánh dây?". Câu trả lời nằm ngay ở hình dáng của món ăn. Bánh dây Bồng Sơn được làm từ bột gạo, nhưng thay vì cán mỏng hay cắt sợi rời rạc, người thợ ép bột qua khuôn để tạo thành những sợi nhỏ mảnh, đan xen và kết dính lại với nhau thành từng vỉ bánh dài.

Món ăn này đã có mặt tại vùng đất Bồng Sơn ven dòng sông Lại Giang từ hàng chục năm nay. Không ai biết chính xác ai là người đầu tiên sáng tạo ra nó, chỉ biết rằng qua bao thế hệ, bánh dây đã từ một món ăn cứu đói mùa mất mùa trở thành niềm tự hào, là "đặc sản danh bất hư truyền" của người dân xứ Dừa mỗi khi giới thiệu với bạn bè phương xa.

2. Quy trình chế biến độc đáo – "Công phu nước tro" kỳ công

Điểm làm nên sự khác biệt hoàn toàn của bánh dây Bình Định so với các loại bánh hỏi, bánh bèo chính là màu vàng óng và độ dai cực kỳ tự nhiên. Bí mật nằm ở quy trình chế biến cực kỳ khắt khe, hoàn toàn nói không với phẩm màu hay hóa chất.

Bí quyết ngâm gạo với nước tro rơm

Để có màu vàng đặc trưng, người thợ phải dùng rơm khô đốt thành tro, sau đó hòa với nước và lọc lấy nước trong. Gạo nếp ngon sẽ được ngâm trong nước tro rơm này suốt nhiều giờ đồng hồ.

• Tác dụng: Nước tro giúp hạt gạo thơm hơn, sợi bánh sau khi hấp có màu vàng như màu nắng và độ dai giòn sần sật rất riêng. Đây chính là điểm cốt lõi trong cách làm bánh dây nước tro truyền thống.

Ép bánh bằng khuôn gỗ thủ công

Gạo sau khi ngâm nước tro được xay mịn, bóp thành khối bột dẻo rồi đưa vào khuôn gỗ. Đây là công đoạn đòi hỏi sức khỏe của những người đàn ông và sự khéo léo của người phụ nữ. Lực ép phải đều tay để sợi bánh ra mảnh, kết vào nhau thành vỉ mà không bị nát.

Kỹ thuật hấp bánh

Những vỉ bánh dây sau khi ép được xếp vào xửng hấp. Lửa phải đỏ đều, hơi nước đủ mạnh để bánh chín trong vòng vài phút. Người thợ phải canh chuẩn thời gian để sợi bánh vừa chín tới, giữ được độ bóng và không bị bết dính vào nhau.

3. Hương vị đánh thức mọi giác quan: Bản giao hưởng của xứ Nẫu

Một đĩa bánh dây Bồng Sơn đúng điệu khi dọn ra bàn phải hội tụ đủ "ngũ sắc" và "ngũ vị", tạo nên một combo hoàn hảo khiến thực khách khó lòng chối từ.

Các thành phần không thể thiếu:

• Sợi bánh dây: Vàng óng, dẻo dai, mang mùi thơm thoang thoảng của lúa mới và nước tro rơm.
• Dầu hẹ: Lá hẹ xanh mướt thái nhỏ, phi thơm với dầu phộng (dầu lạc) nguyên chất. Đây chính là "chất xúc tác" giúp món ăn béo ngậy và nồng nàn.
• Đậu phộng rang: Hạt đậu phộng Bình Định giã nhỏ, tạo độ bùi và giòn tan khi nhai.
• Nước mắm tỏi ớt: Nước mắm cá cơm nguyên chất pha chút đường, chanh, tỏi và ớt bay nảy lửa. Nước mắm phải có độ kẹo (sệt) nhẹ, chua ngọt hài hòa.

Trải nghiệm vị giác:

Gắp một miếng bánh dây, bạn sẽ cảm nhận được độ dẻo của gạo, cái béo bùi của dầu hẹ và đậu phộng, vị cay nồng của ớt tỏi và đặc biệt là hậu vị mặn mòi, đậm đà của nước mắm miền Trung. Sự kết hợp này giản dị nhưng lại "gây nghiện" vô cùng, ăn một đĩa lại muốn ăn thêm đĩa thứ hai.

4. Địa chỉ ăn Bánh dây ngon tại Bồng Sơn

Nếu có dịp ghé thăm Hoài Nhơn, bạn có thể dễ dàng tìm thấy món bánh này ở khắp các nẻo đường, nhưng để ăn đúng vị "gốc" Bồng Sơn, hãy lưu lại các địa chỉ sau:

• Khu vực nội ô thị trấn Bồng Sơn: Dọc các con đường chính như Quang Trung hay Trần Hưng Đạo có rất nhiều quán bánh dây lâu đời, mở cửa từ sáng sớm đến tầm 9-10 giờ sáng.
• Chợ Bồng Sơn: Đây là "thiên đường" ẩm thực. Ngồi ngay tại một góc sạp trong chợ, thưởng thức đĩa bánh dây nóng hổi trong tiếng cười nói của các mẹ, các chị là trải nghiệm đậm chất địa phương nhất.
• Các quán vỉa hè ven sông Lại: Vừa ăn bánh dây vừa đón gió sông là cách hưởng thụ dân dã mà tuyệt vời nhất.

Kết luận: Giá trị văn hóa trong từng sợi bánh

Bánh dây Bồng Sơn không chỉ là một món ăn sáng rẻ tiền, nó là minh chứng cho sự tinh tế và sáng tạo của người dân Hoài Nhơn. Từ những hạt gạo, cọng rơm bình thường, họ đã nhào nặn nên một món đặc sản mang đậm hồn cốt quê hương.

Năm 2026, khi xu hướng tìm về các giá trị ẩm thực nguyên bản lên ngôi, bánh dây chính là đại diện tiêu biểu cho tinh thần ấy. Nếu có dịp ghé thăm Bình Định, đừng quên dừng chân tại Bồng Sơn để nếm thử món bánh vàng óng này. Tin tôi đi, vị ngon mộc mạc của nó sẽ khiến bạn phải vấn vương mãi không thôi!