Nếu ai đó hỏi về âm thanh của ký ức tại vùng đất cửa ngõ phía Bắc Bình Định, người ta sẽ kể về tiếng sóng biển Tam Quan Bắc, tiếng xào xạc của rừng dừa và cả tiếng "rộp rộp" giòn tan của những miếng mè xửng mỗi chiều bên ấm trà nóng.

Mè xửng Tam Quan (hay còn gọi là kẹo mè) không chỉ là một món ăn chơi, mà là sự kết tinh của nắng gió miền Trung, vị béo ngậy của đất dừa và tấm lòng nồng hậu của người dân xứ Nẫu. Hãy cùng khám phá vì sao thức quà bình dị này lại khiến bao người con xa quê và du khách thập phương phải "nhớ thương" đến thế!

1. Sự khác biệt của Mè xửng Hoài Nhơn: Chất riêng từ đất dừa

Khi nhắc đến mè xửng, nhiều người thường nghĩ ngay đến mè xửng Huế với độ dẻo mềm đặc trưng. Tuy nhiên, mè xửng Hoài Nhơn lại mang một sắc thái hoàn toàn khác biệt, phù hợp với tính cách phóng khoáng của người Bình Định.

Điểm làm nên "thương hiệu" của mè xửng vùng Tam Quan chính là sự hòa quyện tuyệt vời của sản vật địa phương. Nếu mè xửng dẻo Hoài Nhơn có độ dai vừa phải, không dính răng, thì mè xửng giòn lại là sự kết hợp độc đáo với bánh tráng nướng – một đặc sản khác của xứ này. Đặc biệt, người thợ Tam Quan thường lồng ghép hương vị cốt dừa hoặc gừng cay nhẹ, tạo nên hậu vị béo thơm mà không nơi nào có được.

2. Nguyên liệu và quy trình chế biến: Nghệ thuật từ đôi bàn tay khéo léo

Để có được những miếng kẹo vàng óng, thơm lừng, người thợ làm đặc sản Bình Định làm quà này phải trải qua những công đoạn đòi hỏi sự kiên nhẫn và kinh nghiệm đầy mình.

Nguyên liệu giản đơn nhưng tinh túy

• Đường mành & Mạch nha: Tạo nên độ ngọt thanh và màu vàng mật đẹp mắt.
• Đậu phộng (lạc): Phải chọn hạt chắc, mẩy, rang chín vàng đều và bóc vỏ kỹ lưỡng.
• Mè (vừng): Mè trắng được đãi sạch, rang đến khi có mùi thơm thoang thoảng.
• Gừng già: Giúp khử mùi tanh của mạch nha và tạo vị ấm nồng.

Bí quyết nằm ở khâu "đứng bếp"

Công đoạn quan trọng nhất trong cách làm mè xửng chính là nấu đường và mạch nha. Người thợ phải canh lửa cực kỳ chuẩn xác. Nếu lửa quá già, kẹo sẽ cứng và bị đắng; nếu lửa quá non, kẹo sẽ bị chảy nước, không định hình được. Khi hỗn hợp đường đã đạt đến độ dẻo "tới", người thợ nhanh tay cho đậu phộng và gừng vào trộn đều. Toàn bộ quy trình đòi hỏi sự nhanh nhẹn và sức bền để khối kẹo hòa quyện hoàn hảo trước khi nguội.

3. Phân loại mè xửng Tam Quan phổ biến: Giòn hay Dẻo?

Tùy vào sở thích của mỗi người, mè xửng Hoài Nhơn được chia thành hai loại chính, mỗi loại mang một nét quyến rũ riêng:

Mè xửng dẻo: Ngọt ngào và bền bỉ

Loại này dành cho những ai thích nhâm nhi, tận hưởng vị ngọt thanh của mạch nha lan tỏa dần. Miếng kẹo dẻo mịn, đậu phộng bùi bùi ẩn hiện bên trong lớp mè thơm phức bao phủ bên ngoài. Khi bẻ miếng kẹo, bạn sẽ thấy những sợi mạch nha kéo dài trông rất bắt mắt.

Mè xửng giòn: Trải nghiệm thú vị trên đầu lưỡi

Đây là phiên bản "gây nghiện" nhất đối với giới trẻ. Người thợ sẽ kẹp một lớp kẹo mè đậu ở giữa hai miếng bánh tráng mỏng.

• Cảm nhận: Khi cắn vào, tiếng giòn rụm của bánh tráng vang lên, ngay sau đó là vị béo nồng của mè và đậu phộng hòa quyện. Sự tương phản giữa lớp vỏ giòn và nhân kẹo bên trong tạo nên một cảm giác rất "đã" khi thưởng thức.

4. Thưởng thức phong cách "Người xứ Nẫu": Nghệ thuật thưởng trà

Người dân Tam Quan không bao giờ ăn mè xửng một cách vội vàng. Thưởng thức kẹo mè là cả một nghệ thuật thư giãn.

Hình ảnh quen thuộc nhất là các cụ già ngồi bên hiên nhà, bày ra đĩa mè xửng cắt miếng vuông vức và một ấm trà xanh hoặc trà gừng nóng hổi. Vị ngọt lịm của kẹo khi gặp vị chát nhẹ, đắng thanh của trà sẽ bị chế ngự, tạo ra một dư vị ngọt hậu rất dễ chịu. Trà gừng ấm nóng còn làm tôn lên mùi thơm của mè rang, khiến câu chuyện hàn huyên trở nên đậm đà và ấm cúng hơn.

5. Tại sao nên chọn mè xửng Tam Quan làm quà mang về?

Giữa muôn vàn đặc sản Bình Định, mè xửng Hoài Nhơn luôn chiếm một vị trí ưu tiên trong giỏ quà của du khách bởi nhiều lý do:

• Hương vị quê hương đậm đà: Gói trọn sự tinh túy của đậu, mè, đường và gừng – những thứ gần gũi nhất với làng quê Việt.
• Dễ bảo quản & vận chuyển: Kẹo được đóng gói kỹ, thời gian sử dụng khá dài (từ 3-6 tháng) mà không sợ bị hỏng hay biến chất khi đi đường xa.
• Giá thành bình dân: Chỉ với vài chục ngàn đồng, bạn đã có thể sở hữu một gói quà chất lượng, ý nghĩa cho người thân, bạn bè.
• Sự đa dạng: Phù hợp với mọi lứa tuổi, từ trẻ em thích vị giòn ngọt đến người già thích vị dẻo bùi.

Kết luận

Mè xửng Tam Quan không chỉ là một món kẹo, đó là món quà của ký ức, là tấm lòng của những người thợ làm nghề thủ công cần mẫn tại mảnh đất xứ Dừa. Dù cuộc sống có hiện đại đến đâu, những miếng kẹo vàng óng, thơm nức mùi mè rang vẫn giữ một vị trí không thể thay thế trong đời sống văn hóa ẩm thực của người dân Hoài Nhơn.

Nếu có dịp ghé thăm Bình Định năm 2026, đừng quên dừng chân tại Tam Quan, mua một vài gói mè xửng để mang hơi ấm và vị ngọt của miền Trung về nhà bạn nhé!